5 . معرفه : اعظم سياسات براى نيل به مقاصد عاليه دو تدبير است : يكى تحصيل عده و ديگرى تهيه عده و چون مقصد راجع به نوع بوده باشد ، تحصيل عده مقدم است بر عده ؛ ولى در صورتى كه مقصد راجع به شخص بوده باشد ، البته عده مقدم است بر عده ؛ زيرا كه به عده ، احداث داعى شود در ديگران و به اطراف مقصد شخص متوجه شوند و الا عده حاصل نخواهد شد ، و چون در شذره المرام معلوم شد كه مرام اسلام ، مرام نوعى است ، پس البته در اين مقام ، سياست عده مقدم است بر سياست عده و بالجمله كلام در دو مقام است : اول در سياست عده . « 1 »

--> قانون سياسى است و نيز ازآن‌رو كه موجب تقرب به خداى تعالى است خود سياست ديگرى است ، احكامى مانند روزه ، حج ، زكات ، طهارت و جهاد نيز همچون نماز از مسائل سياسى اسلام به شمار مىآيد ؛ زيرا در هريك از اين احكام نوعى مصالح اجتماعى منظور شده است كه با بررسى دقيق مىتوان گفت دين اسلام دين سياسى است كه در آن مصالح امت بلكه مصالح بشريت در نظر گرفته شده است و به اين ترتيب مىتوان گفت آنان كه مدعى جدايى دين از سياست هستند ، مقصودشان از سياست همان معناى تحريف شده آن است كه با تزوير و فريب‌كارى و شيطنت توأم است ؛ و گرنه هيچ خردمندى نمىگويد كه احكام دين ، مصالح جامعه اسلامى را در نظر ندارد يا به اين معنا ، دين سياسى نيست . ( 1 ) . در شذره المرام به اجمال گذشت كه اسلام يك دين سياسى است . اكنون در مقام بيان آن به بزرگ‌ترين نوع سياست براى رسيدن به اهداف مقدس اسلام اشاره فرموده و آن را در دو شيوه نگرش و تدبير خلاصه مىكنند : نخست نوع تفكر است تا افرادى كه در عقيده و آرمان دينى باهم مشتركند ، گرد هم آيند اين سياست هنگامى به مرحله اجرا درمىآيد كه هدف از آن جنبه اجتماعى باشد و چون اين حركت به فعاليت همه‌جانبه بستگى دارد ، پيش از هر اقدامى لازم است كه براى پيشبرد هدف ، افراد همفكر و هم‌عقيده گرد هم آيند ؛ زيرا در هر حركت اجتماعى ، با استفاده از نيروهاى كارآمد و فعال است كه مىتوان بار سنگين اين رسالت را به مقصد رساند ؛ چنان‌كه حركت آغازين اسلام توسط پيامبر بزرگ خدا ( ص ) ، شيفتگان آزادى را در سايه شعار مقدس « قولوا لا إله الا اللّه » گرد هم آورد و با تعدادى كه تنها سرمايه آنان ، ايمان به خدا و پيامبرش بود ، مكتبى را پايه‌گذارى كرد كه در مدت كوتاهى دل‌هاى بسيارى به آن